Geçtiğimiz yıl yaşanan kuş gribi nedeniyle sofralık yumurta ihracatına getirilen kayıtlı ticaret ve izin uygulaması, Mardin’de ihracata yönelik üretim yapan firmaları olumsuz etkilemeye devam ediyor. İhracatta uygulanan kotalar nedeniyle anlaşmalarını kaybeden firmalar, yurt içi fiyatların düşmesiyle birlikte de kapasite düşürerek, yeni yatırımlarını askıya alıyor.

Geçtiğimiz yıl mayıs ayında tüm dünyada etkili olan kuş gribi nedeniyle yumurta arzında yaşanabilecek azalış ve buna bağlı olarak yurt içi fiyatlarda oluşabilecek artışı engellemek amacıyla sofralık yumurta ihracatına getirilen kısıtlamalar, Mardin’de üretim yapan yumurta üreticilerini olumsuz etkiliyor. Ürün arzındaki artışa rağmen ihracat kısıtlamalarının devam etmesi yurt içi fiyatları düşürürken, ihracattaki kota sınırlamaları nedeniyle sektör kapasite artışı yatırımlarını durdurdu. Son yıllarda hayata geçirilen 10 modern tesis yatırımıyla yumurta sektöründe önemli bir üretim merkezi olma yolunda ilerleyen Mardin’deki, üreticiler de yeni tesis yatırımlarını rafa kaldırdı. Mardin Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Hatip Çelik, gıda enflasyonunu dengelemek ve yumurta arzını güçlendirmek amacıyla hayata geçirilen sofralık yumurta ihracatına yönelik kısıtlamaların bir an önce kaldırılması çağrısında bulundu. Uygulanan kısıtlamaların Mardin’deki yumurta üreticilerinin sürdürülebilir büyüme yatırımlarının önüne geçtiğine dikkat çeken Hatip Çelik, şunları söyledi: “Yaklaşık üç kıtaya yumurta ihraç eden firmalarımız, Dubai başta olmak üzere Orta Doğu ve Afrika’daki sözleşmelerini bir bir kaybediyor. Getirilen kotalar ihracat kanallarımızda daralma yaratırken, iç piyasada ürün fazlası ile karşı karşıya kalan sektörümüz bugün neredeyse maliyetine ticaret yapıyor. Sektörümüzün sürdürülebilir büyümesinin devamı için yumurta ihracatına yönelik uygulanan kısıtlamaların bir an önce kaldırılmasını bekliyoruz.”

“Mevzuatlarda sınır illerinin özel ihracat ihtiyaçları göz önüne alınmalı”

Mardin’deki yumurta çiftliklerinin sayısının son 5 yılda hızlı bir artış ivmesi yakaladığını kaydeden Hatip Çelik, üreticilerin iç piyasa fiyat istikrarının korunmasının önemine dikkat çektiğini, ancak ihracatın kısıtlanması yerine öngörülebilir, hızlı ve sürdürülebilir bir ihracat modeli oluşturulmasını beklediklerini söyledi. Kayıtlı ihracat uygulamasının bürokratik süreçleri uzattığını ve sipariş teslim sürelerini zorlaştırdığını ifade eden Başkan Çelik, “Uygulanan kotalar firmalarımızın uluslararası alıcılar nezdinde güven kaybına yol açıyor. Başta Ticaret Bakanlığı olmak üzere ilgili tüm kurumların, Mardin gibi üretim üssü olma yolunda ilerleyen sınır illerinin özel ihracat koşullarını dikkate alarak düzenlemeleri yeniden gözden geçirmesi talep ediyoruz. Zira Mardin’de büyük ölçekli üretim yapan 10 yumurta çiftliğimiz var. Kentin günlük yumurta üretim kapasitesi 1 milyon adede kadar geriledi. Şehrimizde aktif yumurta üreten kanatlı hayvan sayısı, geçtiğimiz yıla oranla yüzde 16 azaldı. 2024 yılında 2 milyon 887 bin 696 olan kanatlı hayvan sayımız, 2025 yılında 2 milyon 425 bin 177 adede geriledi. Firmalarımız boş kümesleri olmasına rağmen ticari istikrarsızlık nedeniyle damızlık hayvan yatırımlarını yapmıyor. Kümesler boş kalırken kırsaldaki değer zincirimiz de zarar görüyor”

Sektör, kısıtlamalar nedeniyle DFİF muafiyet avantajını kullanamıyor

Ticaret Bakanlığı’nın geçtiğimiz temmuz ayında yaptığı düzenlemeyle sofralık yumurta ihracatında uygulanmakta olan Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) kesintisine getirilen muafiyetlerin ihracatçılara önemli bir rekabet avantajı sağladığını ifade eden Hatip Çelik, şöyle devam etti: “Söz konusu karar, ihracatçıların maliyetlerini kısmen düşürerek rekabet gücünü artırdı. Ancak ihracata getirilen kayıtlı ticaret ve izin süreçlerinin devam etmesi nedeniyle temel sorun çözülemedi. Mardin’de son yıllarda yapılan modern kümes yatırımlarıyla yumurta üretimi önemli ölçüde artarken, ihracatın sınırlandırılması bu üretim kapasitesinin etkin kullanılmasını engelliyor. Ürün fazlalığı nedeniyle oluşan fiyat baskısı işletmelerin nakit akışını olumsuz etkilerken, birçok firma kapasite düşürme yoluna gitti. Yeni kümes yatırımları ve genişleme projeleri ise belirsizlik nedeniyle rafa kaldırıldı.”

“Kısıtlamalar, kırsal kalkınma hızını yavaşlatıyor”

Yaşanan sürecin yalnızca yumurta firmalarını değil, Mardin’deki istihdamı, yem tedarik zincirini ve tarıma dayalı sanayi ekosistemini de olumsuz etkilediğine dikkat çeken Hatip Çelik, şunları söyledi: “Kırsal alanlarda faaliyet gösteren yumurta çiftliklerimiz bölge ekonomisi açısından stratejik öneme sahiptir. Bu işletmeler yalnızca yumurta üretimi yapmıyor; yem üreticilerinden nakliyecilere, ambalaj ve paketleme tesislerinden veteriner hizmetlerine kadar geniş bir ekosistemi ayakta tutuyor. Üretimde yaşanan her daralma, doğrudan istihdam kaybına ve kırsalda gelir azalmasına yol açıyor. Mevcut belirsizlik ortamı devam ederse, Mardin’de son yıllarda oluşturulan tarımsal üretim altyapısının ve kırsal kalkınma kazanımlarının zarar görmesinden endişe ediyoruz.”